Waarom je na een werkdag leeg bent (terwijl je collega's nog energie lijken te hebben)

Je kent het gevoel waarschijnlijk wel. Je komt thuis na een werkdag en de energie is gewoon op. Niet gewoon moe omdat je hard hebt gewerkt of slecht hebt geslapen. Iets anders. Iets dieper. Terwijl collega's na het werk nog gaan sporten, afspreken met vrienden of een terrasje doen, plof jij het liefst even neer in de zetel.

En het frustrerende is: je bent niet lui. Je hebt ambitie. Je bent goed in wat je doet. Toch merk je dat een gewone werkdag jou systematisch meer energie kost dan de mensen rondom je. Terwijl je nochtans hetzelfde werk doet.

Als je jonge kinderen hebt, denk je misschien dat het daaraan ligt. Logisch, want dat is voor iedereen zwaar. Maar als je jezelf eerlijk vergelijkt met andere ouders in je omgeving, merk je dat er nog iets anders meespeelt. Iets wat er vaak al was, lang voor de kinderen er waren.

Waarom kost een gewone werkdag jou zoveel energie, terwijl iemand anders na diezelfde dag nog lijkt over te hebben?

Het zijn niet de grote dingen die je uitputten

Wat veel mensen verbaast, is dat het niet alleen de grote of moeilijke taken zijn die energie kosten. Het zijn net de kleine dingen die anderen nauwelijks lijken op te merken.

Een collega die wat korter antwoordt dan anders. Spanning tussen twee teamleden, terwijl er nog niets is uitgesproken. Of iets heel banaals: een vriendin die een nieuw parfum draagt, en jij bent de enige die er de hele avond last van heeft. Je voelt sneller aan wanneer iemand niet goed in zijn vel zit, ook al zegt die persoon niets.

Je oog voor detail, je alertheid en je vermogen om te zien wat er onder de oppervlakte speelt, zijn kwaliteiten waar je ongetwijfeld al vaak iets aan hebt gehad. Alleen vragen die ook energie. Elke dag opnieuw.

Grenzen stellen speelt hierin vaak een grotere rol dan je denkt. In mijn artikel over grenzen stellen lees je hoe je vroeger leert herkennen wat voor jou wel en niet haalbaar is.

Wat er eigenlijk gebeurt

Je hebt waarschijnlijk al gemerkt dat je niet alleen veel opmerkt, maar er ook langer mee bezig blijft. Een gesprek blijft nog even nazinderen. Feedback blijft hangen. Je hoofd legt verbanden, denkt vooruit en probeert situaties te begrijpen. Dat gebeurt meestal vanzelf. Je kiest daar niet bewust voor.

Je brein verwerkt informatie nu eenmaal grondiger dan gemiddeld. Waar de ene een situatie registreert en weer verdergaat, blijft jouw brein nog even doorwerken. Het analyseert, legt verbanden en weegt af. Dat kost energie.

Tegelijk is dat ook een van je grote kwaliteiten. Je merkt sneller patronen op, ziet risico's die anderen over het hoofd zien en denkt vaak een paar stappen vooruit. Dat is een kwaliteit die in veel jobs en situaties een grote meerwaarde is. Alleen vraagt die manier van verwerken ook meer van je energie.

Voor veel mensen heeft die diepgaande verwerking te maken met hoogsensitiviteit. En voor je nu denkt: "Dat label past niet bij mij." Dat begrijp ik. Ik zie hoogsensitiviteit zelf niet als een diagnose of een hokje waar je al dan niet in past. Het is een eigenschap. Net zoals iemand creatief, diplomatisch of analytisch kan zijn. De ene eigenschap brengt uitdagingen met zich mee, maar ook kwaliteiten. Dat geldt evengoed voor hoogsensitiviteit.

Hoogsensitiviteit is meer dan sneller overprikkeld zijn 

Wanneer mensen over hoogsensitiviteit praten, gaat het vaak al snel over de moeilijke kant. Sneller overprikkeld raken. Meer stress ervaren. Moeite hebben met kritiek. Perfectionisme. Alles wat langer blijft nazinderen. Dat herken je misschien ook wel. Toch vind ik dat hoogsensitiviteit vaak te eenzijdig wordt voorgesteld. Alsof het vooral een verzameling moeilijkheden is. Terwijl die eigenschappen eigenlijk allemaal voortkomen uit dezelfde onderliggende kwaliteit: je verwerkt informatie diepgaander dan gemiddeld.

Dat zie je meestal op drie manieren terug.

• Je verwerkt informatie grondiger. Een gesprek, een beslissing of feedback blijft vaak wat langer hangen. Je denkt er nog eens over na en legt makkelijker verbanden.

• Je merkt meer op. Kleine veranderingen in gedrag, nuances in een gesprek of details die anderen ontgaan, vallen jou vaak wel op.

• Je voelt sneller aan wat er bij jezelf en anderen leeft. Dat maakt dat je je gemakkelijk kunt inleven, maar soms ook langer blijft rondlopen met wat iemand anders bezighoudt.

Wetenschappelijk onderzoek noemt dit diepgaande verwerking van prikkels. Dat is ook de eigenschap waar de meeste andere kenmerken van hoogsensitiviteit uit voortvloeien. Het is geen diagnose en ook geen stoornis. Het is een stabiel persoonskenmerk dat maakt dat je informatie op een andere manier verwerkt.

Daarom geloof ik ook niet dat het doel moet zijn om minder hoogsensitief te worden.  Veel waardevoller is begrijpen hoe jij werkt, zodat je bewuster kunt omgaan met wat energie vraagt én met de kwaliteiten die daar tegenover staan.

Hoe ga je daar dan mee om? 

Als je merkt dat je vandaag al volledig uitgeput bent, hoeft je eerste doel niet te zijn om efficiënter te worden of nog meer tips toe te passen. Dan is eerst herstellen veel belangrijker. Pas wanneer er weer wat ruimte is, kun je beginnen kijken naar wat jou energie kost en wat jou energie geeft.

Dat begint vaak met een eenvoudige vraag: waar loop ik eigenlijk op leeg? Voor de ene is dat voortdurend rekening houden met anderen. Voor de andere perfectionisme. Of blijven piekeren over een gesprek dat eigenlijk al lang voorbij is. Soms helpt het om een grens te stellen, soms om een moeilijke situatie bespreekbaar te maken. En soms is "goed genoeg" echt goed genoeg.

Daarnaast is het minstens even belangrijk om bewust ruimte te maken voor activiteiten die je energie geven. Dat hoeft niet groots te zijn. Een wandeling. Sport. Tijd met mensen waar je jezelf kunt zijn. Iets creatiefs. Of gewoon even niets moeten.

Wat ik mensen ook vaak aanraad, is om niet te wachten tot het einde van de dag om te herstellen. Tegen dan ben je vaak al helemaal leeg. Veel helpender is het om doorheen je dag kleine herstelmomenten in te bouwen. Even buiten wandelen. Een rustige lunch. Tien minuten zonder scherm. Kleine pauzes lijken misschien onbelangrijk, maar net zij maken vaak het verschil. 

Ik merk ook dat veel mensen denken dat ze elke prikkel moeten vermijden. Dat is meestal niet haalbaar, en eerlijk gezegd ook niet nodig. Veel belangrijker is dat je leert herkennen welke prikkels jou energie kosten en welke net energie geven. Dat ziet er voor iedereen anders uit. En precies daarom begint het opnieuw bij zelfinzicht.

Wanneer je jezelf beter begrijpt 

Wanneer je beter begrijpt hoe jij werkt, verandert er vaak meer dan je zou verwachten. Je hoeft jezelf niet langer te vergelijken met mensen die informatie op een andere manier verwerken. Je beseft dat je niet "te gevoelig" of "te snel moe" bent. Je brein werkt gewoon anders. En zodra je daar rekening mee leert houden, merk je dat je niet alleen meer energie overhoudt, maar ook je kwaliteiten bewuster kunt inzetten.

Je oog voor detail. Je vermogen om verbanden te leggen. Je empathie. Je vooruitziende blik. Het zijn stuk voor stuk eigenschappen die een grote meerwaarde kunnen zijn, op voorwaarde dat je ook goed voor jezelf leert zorgen.

Daar begint voor mij duurzame professionele groei. Niet door harder je best te doen of jezelf te forceren om zoals iemand anders te werken. Wel door te begrijpen hoe jij van nature werkt, zodat je keuzes kunt maken die daarbij aansluiten bij hoe jij werkt én bij wat jou energie geeft.

Want uiteindelijk draait zelfinzicht daar voor mij om. Niet om jezelf te veranderen, maar om jezelf beter te begrijpen. Want hoe beter je begrijpt hoe jij werkt, hoe gemakkelijker het wordt om keuzes te maken die echt bij jou passen. En daar begint voor mij de mooiste vorm van groei.